Teken en Lyme

Vanaf het voorjaar start het tekenseizoen weer. De beet van een teek kan een vervelende ziekte veroorzaken: de ziekte van Lyme. Er zijn eenvoudige maatregelen om dat te voorkomen. In de Week van de Teek van 26 maart tot en met 1 april is daar extra aandacht voor onder het motto ‘Een teek? Pak ‘m beet!’. Ook de drogist kan u meer vertellen.

Hoe herken ik een teek?

Teken zijn spinachtige beestjes. Ze zijn heel klein, maar 1 tot 3 millimeter, en zijn daardoor makkelijk over het hoofd te zien. Door bloed op te zuigen, zwellen teken op tot een bolletje dat wel een doorsnede van 1 centimeter kan hebben. Teken komen het hele jaar voor, maar de meeste mensen worden gebeten in de periode van maart tot oktober.

Waar komen teken voor?

Teken komen voor in tuinen, parken, bossen, duinen, heidegebieden en weilanden in het hele land. Ze leven vooral in struiken en grassen tot ongeveer anderhalve meter boven de grond. Van daaruit klimmen ze bij voorkeur op passerende dieren, en soms op mensen.

Wat doen teken?

Teken leven van het bloed van mensen en dieren. Ze gaan eerst op zoek naar een warm en vochtig plekje, bijvoorbeeld achter de oren, in de liezen, knieholtes of oksels en bijten zich daar vast. Bij kinderen zijn teken vaak op het hoofd te vinden: bij de haargrens en achter de oren. Teken bijten zich vast in de huid en zuigen zich vol met bloed. Dat hoeft niet pijnlijk te zijn. Een teek kan uren tot zelfs dagen op de huid zitten zonder dat het opvalt. Door het bloed zuigen, zwellen teken op tot een soort bolletje. Een volgezogen volwassen teek kan soms wel een doorsnede van 1 centimeter hebben.

Is een tekenbeet altijd ernstig?

Nee, de beet op zich is niet ernstig. Het is wel belangrijk om een teek zo snel mogelijk te verwijderen, omdat deze via de beet de ziekte van Lyme kan overdragen. Als u de teek zo snel mogelijk verwijdert, in ieder geval binnen 24 uur na de beet, is de kans op de ziekte van Lyme klein.

Komt een beet veel voor?

Jaarlijks loopt naar schatting ruim een miljoen Nederlanders een tekenbeet op. En het aantal teken en beten stijgt. In 2009 hebben 93.000 mensen de huisarts bezocht vanwege een tekenbeet. Uit onderzoek komt naar voren dat huisartsen in 2009 bij circa 22.000 mensen in Nederland een erythema migrans, ofwel het eerste teken van de ziekte van Lyme, hebben vastgesteld. Dat aantal is 5000 meer dan in 2005.

Wat is de ziekte van Lyme?

Teken kunnen de ziekte van Lyme veroorzaken als ze zelf besmet zijn met de Lyme-bacterie (dat is de Borrelia burgdorferi) én als ze voldoende lang hebben vastgezeten in de huid. De meeste mensen worden niet ziek na een tekenbeet. De ziekte van Lyme begint meestal (in ongeveer 75% van de gevallen) met een rode, ringvormige uitslag op de plaats waar een teek heeft gebeten. Soms is er sprake van een (blauwachtige) vlek. De plek wordt meestal binnen een paar dagen groter. Verder kunt u griepachtige klachten krijgen als hoofdpijn, koorts of gewrichtspijn. Soms verdwijnen de verschijnselen spontaan. In een later stadium kunnen ook ernstigere verschijnselen ontstaan: verlamde gezichtsspieren, heftige pijn aan een arm of been, dubbelzien, krachtsverlies in de benen, pijnlijke of gezwollen gewrichten of een neiging tot flauwvallen. Als de ziekte van Lyme niet op tijd is ontdekt, kan iemand chronische huidaandoeningen of ernstige gewrichtsklachten krijgen. Mensen kunnen elkaar niet met deze ziekte besmetten. Ook het verwijderen van een teek bij een (huis-)dier geeft geen besmettingsgevaar.

Wanneer moet ik naar de huisarts?

De meeste mensen krijgen helemaal geen klachten. Ook als er een klein, rood plekje ontstaat op de huid rond een beet hoeft u zich geen zorgen te maken. Dat is een reactie op de beet zelf. U hoeft pas naar de huisarts te gaan als u een ringvormige rode uitslag of (blauwachtige) vlek rond de plaats van de beet ziet, die binnen een paar dagen groter wordt. (voor een foto, zie de folder die onderaan deze pagina kunt downloaden). Ga ook naar de huisarts als u na een beet de genoemde griepachtige verschijnselen krijgt, bij heftige pijn aan een arm of been, dubbelzien en krachtsverlies in uw benen. Hetzelfde geldt voor pijnlijke, gezwollen gewrichten, een neiging tot flauwvallen of last van verlamming van uw gezichtsspieren.

Wat doe ik in het buitenland?

Verwijder ook in het buitenland een teek zo snel mogelijk en op de juiste manier. Noteer vervolgens de volgende gegevens:

  • de datum van de tekenbeet;
  • de plek van de tekenbeet op het lichaam;
  • het land en gebied waar u de tekenbeet hebt opgelopen.

Waar vind ik meer informatie?

Wat kan ik zelf doen?

De nadruk van de campagne in de Week van de Teek ligt op: herkennen, controleren en verwijderen. Drie belangrijke stappen om de ziekte van Lyme te voorkomen.

Een beet voorkomen

  • Geef de teek geen kans. Controleer altijd uw kleding en lichaam op teken als u in het groen bent geweest, vooral achter de oren, in de liezen, knieholtes of oksels. Bij kinderen zijn teken vaak op het hoofd te vinden: bij de haargrens en achter de oren.
  • Vermijd contact met struikgewas en hoog gras. Blijf zoveel mogelijk op de paden en bedek de huid goed. Draag bijvoorbeeld dichte schoenen, lange mouwen en een lange broek, en stop uw broekspijpen in uw sokken.
  • Laat kinderen een pet dragen als extra bescherming.
  • Wilt u goed beschermd het groen in, dan kunt u de huid insmeren met een insectenwerend middel. Voor volwassenen mag er maximaal 50% DEET in het middel zitten, voor zwangeren en kinderen onder de 2 jaar maximaal 30%. Lees de aanwijzingen op de verpakking.

Doen bij een tekenbeet:

  • Verwijder de teek zo snel mogelijk! Dit is het allerbelangrijkste.
  • Gebruik geen alcohol, jodium, olie of andere middelen voordat u de teek verwijdert. Dit heeft geen effect op het verwijderen. Bovendien kan het de teek irriteren waardoor deze eerder de besmetting overbrengt.
  • Neem een puntig pincet waarmee u de teek goed bij de kop kunt vastpakken (laat het lichaam van de teek altijd met rust). Er zijn ook speciale producten te koop om teken te verwijderen, zoals tangen, bijvoorbeeld bij de drogist of apotheek. Lees altijd de gebruiksaanwijzing van het product goed door.
  • Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid bij de kop beet en trek hem er langzaam uit, zonder te draaien (tenzij anders vermeld in de handleiding van het product). Als er een stukje van de monddelen van de teek in de huid achterblijft, is dat ongevaarlijk. Dat komt er vanzelf weer uit, net als bij een splinter.
  • Ontsmet het beetwondje met 70% alcohol of jodium.
  • Noteer de datum waarop u gebeten bent in uw agenda.

Wat kan mijn drogist doen?

Samen met onder andere drogistenorganisatie CBD heeft het RIVM de voorlichtingscampagne ‘Een teek? Pak ‘m beet’ opgezet. De ziekte van Lyme komt steeds meer voor. Toch weten veel mensen nog niet hoe ze deze ziekte kunnen voorkomen. Vandaar ook de extra aandacht voor herkennen, controleren en verwijderen in de 'Week van de Teek'.

Producten

Bij de drogist vindt u het insectenwerend middel DEET. De huid insmeren voorkomt dat een teek zich vastbijt. De drogist kan u adviseren over het juiste product. Voor volwassenen een middel met maximaal 50% DEET in het middel zitten, voor zwangeren en kinderen onder de 2 jaar maximaal 30%. Lees de aanwijzingen op de verpakking. Met een speciale tekentang kunt u de teek veilig verwijderen. Ook deze kunt u bij de drogist kopen.

Advies

Voor een goed advies over het verwijderen van teken kunt u terecht bij het deskundige personeel in de drogisterij. De gediplomeerde drogist of assistent-drogist kan uw vragen beantwoorden.


Download de folder